पितृत्व रजा ही एक प्रकारची सवलत आहे जी एखाद्या शासकीय कर्मचाऱ्याला त्याच्या बायकोला बाळंतपण झाल्यानंतर नवजात बाळाची आणि पत्नीची काळजी घेण्यासाठी दिली जाते. महाराष्ट्र शासनाने आपल्या कर्मचाऱ्यांच्या कल्याणासाठी आणि कुटुंबिय गरजा लक्षात घेऊन ही योजना आखली आहे. केंद्र शासनाच्या नियमांनुसार, महाराष्ट्र शासनानेही पितृत्व रजेबाबत स्पष्ट शासन निर्णय (GR) प्रसिद्ध केला आहे. हा शासन निर्णय मराठी भाषेत PDF स्वरूपात उपलब्ध आहे.
If you need the original stamped PDF file for official purposes, you can find it on the Maharashtra Government's official GR portal.
महसूल व वन विभाग मंत्रालय, मुंबई ४०० ०३२.
क्रमांक: पत्रक प्रकरण क्र. ११०८/प्र.क्र. २१/०८/पत्रक-४
दिनांक: २५ ऑगस्ट २००८
विषय: राज्य सरकारी कर्मचाऱ्यांना "पितृत्व रजा" देण्याबाबत.
शासन निर्णय:
महाराष्ट्र शासनाच्या अधीनस्थ कार्यालयातील सरकारी कर्मचाऱ्यांना त्यांच्या पत्नीच्या प्रसूतीच्या वेळी त्यांना मदत करण्यासाठी आणि नवजात मुलाची देखभाल करण्यासाठी "पितृत्व रजा" (Paternity Leave) देण्याच्या संदर्भात शासन निर्णय घेण्यात आला आहे.
१. नाव आणि अंमलबजावणी: या रजेला "पितृत्व रजा" असे म्हणाले जाईल. ही सुविधा राज्यातील सरकारी कर्मचाऱ्यांसाठी लागू असेल.
२. पात्रता: केंद्र सरकारच्या सेवेतून स्वेच्छेने निवृत्त झालेले आणि पुन्हा नियुक्ती झालेले कर्मचारी, तसेच नियमित तरतुदीत नियुक्त करण्यात आलेले सर्व पुरुष कर्मचारी या रजेसाठी पात्र असतील.
३. रजेचा कालावधी: पत्नीच्या प्रसूतीपूर्वी एक महिना आणि प्रसूतीनंतर सहा महिन्यांच्या आत, एकूण १५ दिवसांची (१५ दिवस) पितृत्व रजा देण्यात येईल. ही रजा अर्धवेळ किंवा तुटक स्वरूपात घेता येणार नाही. ही रजा एका दिवसापासून १५ दिवसांपर्यंत सलग किंवा तुटक स्वरूपात घेता येईल, परंतु ती प्रसूतीच्या वेळेशी संबंधित असावी.
(टीप: नंतरच्या ज्येष्ठता नियमांनुसार हा कालावधी बदलला गेला असू शकतो, प्रामुख्याने १५ दिवसांची मर्यादा आहे.)
४. मुलांची संख्या: कर्मचाऱ्याला दोन जिवंत मुलांपर्यंत (Two surviving children) ही सुविधा उपलब्ध असेल. जर दुसरे बाळ जुळ्या (Twins) असेल तर संपूर्ण पितृत्व रजा एकदाच घेता येईल.
५. वेतन: या रजेच्या कालावधीत कर्मचाऱ्याला पूर्ण वेतन देय असेल.
६. अधिकारी: ही रजा देण्याचे अधिकार नियुक्ती करणाऱ्या प्राधिकाऱ्यांकडे असतील.
शासनाच्या आदेशानुसार, सर्व संबंधित अधिकाऱ्यांना याची अंमलबजावणी करावी.
(स्वाक्षरी) सचिव, महाराष्ट्र शासन
या विषयावरील सर्वात अधिकृत आणि विश्वासार्ह दस्तऐवज म्हणजे महाराष्ट्र शासन, सामान्य प्रशासन विभाग (General Administration Department) यांनी जारी केलेला शासन निर्णय क्रं. पितृत्वरजा-२०१५ / प्र.क्र.२१ / सेवा-५, दिनांक २४ एप्रिल २०१७ हा होय.
PDF डाउनलोड करण्याचा थेट मार्ग:
थेट दुवा (सांकेतिक): (अधिकृत संकेतस्थळावर तात्पुरते बदल होऊ शकतात, त्यामुळे वर दिलेल्या पद्धतीने शोधा).
आतापर्यंत, महाराष्ट्र शासनाने १५ दिवसांच्या पितृत्व रजेत कोणतीही दिवससंख्या वाढ केलेली नाही. मात्र, केंद्र शासनाच्या नवीन कौटुंबिक सवलत योजनांनुसार महाराष्ट्र शासन या विषयावर वेळोवेळी अद्यावत GR जारी करते. त्यामुळे वर्षातून एकदा तरी महाराष्ट्र शासनाच्या सेवा नियमावलीतील (Maharashtra Civil Services Rules) संबंधित नियम १५९ मध्ये सुधारणा झाली का, हे तपासत राहा.
सूचना: जर तुम्ही अर्ध-शासकीय किंवा सहकारी संस्थेत काम करत असाल, तर तुमच्या संस्थेचे स्वतःचे नियम असू शकतात. त्यासाठी तुमच्या प्रशासन विभागाशी संपर्क साधा.
प्रस्तावना महाराष्ट्र शासन कर्मचार्यांच्या कल्याणासाठी आणि कामाची सवय जुळवण्यासाठी वेळोवेळी विविध निर्णय घेत असते. याचाच एक भाग म्हणजे 'पितृत्व रजा' (Paternity Leave). नवजात मुलाच्या आगमनाच्या वेळी आई आणि मुलाची देखभाल करण्यासाठी तसेच कौटुंबिक जबाबदारी सांभाळण्यासाठी शासन पुरुष कर्मचाऱ्यांना ही रजा देते. ही योजना केवळ जैविक मुलासाठी नाही, तर दत्तक मुलासाठी सुद्धा लागू आहे.
पितृत्व रजेचा कालावधी (Duration) महाराष्ट्र शासनाच्या नियमांनुसार, पितृत्व रजा कालावधी एकूण १५ दिवस असतो. ही रजा मुलाच्या जन्मापूर्वी किंवा जन्मानंतर घेता येते.
पात्रता व नियम (Eligibility and Rules) १. वेळेची मर्यादा: ही १५ दिवसांची रजा मुलाच्या जन्माच्या वेळेपासून (जन्मापूर्वी १ महिना ते जन्मानंतर ६ महिने) कोणत्याही वेळी घेता येते. २. वेतन: ही रजा पूर्ण वेतनावर (Full Pay) असते. याला 'रजेचा पगार' (Leave Salary) असे म्हणतात. ३. दत्तक मुले: जर कर्मचारी दत्तक मुलाला घरी आणत असेल, तर त्या वेळीही तो या रजेसाठी पात्र आहे. दत्तक मुलाच्या बाबतीत ही रजा मुलाला घरी आणल्यापासून ६ महिन्यांच्या आत घेता येते. ४. मुलांची संख्या: सामान्यत: ही रजा पहिल्या दोन जिवंत मुलांपर्यंत मर्यादित असते. जर मुलगा दोनपेक्षा अधिक असेल तर रजा मिळण्याची शक्यता कमी असते किंवा ती शासन नियमांनुसार ठरते. ५. सांधा कालावधी: ही रजा साधारणपणे एकाच वेळी घेणे अपेक्षित असते, मात्र काही विशिष्ट परिस्थितीत ती दोन टप्प्यांतही घेता येते.
अर्ज करण्याची प्रक्रिया (Application Process) कर्मचाऱ्याला या रजेसाठी आपल्या वरिष्ठ अधिकाऱ्यांकडे विनंतीपत
महाराष्ट्र राज्य सरकारी कर्मचाऱ्यांसाठी पितृत्व रजेचा (Paternity Leave) नियम हा अत्यंत महत्त्वाचा विषय आहे. केंद्र सरकारच्या धर्तीवर महाराष्ट्र शासनाने देखील पुरुष कर्मचाऱ्यांसाठी ही तरतूद केली आहे. या विषयावर सविस्तर माहिती देणारा ब्लॉग पोस्ट खालीलप्रमाणे आहे.
महाराष्ट्र शासन पितृत्व रजा नियम: सरकारी कर्मचाऱ्यांसाठी संपूर्ण मार्गदर्शक paternity leave gr of maharashtra government pdf in marathi
महाराष्ट्र नागरी सेवा (रजा) नियम, १९८१ अंतर्गत महाराष्ट्र नागरी सेवा (रजा) नियम, १९८१ मध्ये वेळोवेळी सुधारणा करून विविध रजांचे प्रकार स्पष्ट करण्यात आले आहेत. यामध्ये 'पितृत्व रजा' हा एक महत्त्वाचा बदल आहे जो पुरुष कर्मचाऱ्यांना त्यांच्या नवजात बाळाची आणि पत्नीची काळजी घेण्यासाठी दिला जातो.
१. पितृत्व रजा म्हणजे काय? (What is Paternity Leave?)
विवाहित पुरुष सरकारी कर्मचाऱ्याला त्याच्या पत्नीच्या प्रसूती काळात किंवा बाळाच्या जन्मानंतर जी सशुल्क रजा मिळते, त्याला 'पितृत्व रजा' असे म्हणतात. ही रजा केवळ दोन हयात मुले असलेल्या कर्मचाऱ्यांपर्यंत मर्यादित आहे. Leave Rules for State Government Employees.
२. रजेचा कालावधी आणि स्वरूप
कालावधी: महाराष्ट्र राज्य सरकारी कर्मचाऱ्यांसाठी ही रजा १५ दिवसांची असते. Leave Rules for State Government Employees.
वेतन: ही रजा पूर्ण वेतनासह (Full Pay) असते, म्हणजेच या काळात कर्मचाऱ्याचे वेतन कापले जात नाही.
कालावधीची मर्यादा: ही १५ दिवसांची रजा सलग घ्यावी लागते. ती तुकड्यांमध्ये घेता येत नाही. ३. रजा कधी घेता येते?
पितृत्व रजा घेण्याचे दोन प्रमुख पर्याय आहेत:१. पत्नीच्या प्रसूतीच्या अपेक्षित तारखेच्या १५ दिवस आधी.२. बाळाच्या जन्माच्या दिनांकापासून ६ महिन्यांच्या आत.टीप: जर बाळाच्या जन्मानंतर ६ महिन्यांच्या आत ही रजा घेतली नाही, तर ती आपोआप रद्द (Lapse) होते. Leave Rules for State Government Employees.
४. पात्रता आणि अटी (Eligibility Criteria)
ही रजा फक्त विवाहित पुरुष सरकारी कर्मचाऱ्यांनाच लागू आहे.
ज्या कर्मचाऱ्यांना दोन पेक्षा कमी हयात मुले आहेत, त्यांनाच ही रजा मिळते.
कंत्राटी किंवा तात्पुरत्या स्वरूपातील कर्मचाऱ्यांसाठी या रजेच्या अटी शासन निर्णयानुसार वेगळ्या असू शकतात.
रजा खात्यातून ही रजा वजा केली जात नाही (ही स्वतंत्र रजा आहे). Maharashtra Civil Services Leave Rules 1981.
५. बाल संगोपन रजेचा विशेष नियम (Special Child Care Leave for Male Employees)
२०१८ च्या एका महत्त्वाच्या शासन निर्णयानुसार (GR), जर पुरुष कर्मचाऱ्याची पत्नी गंभीर आजारपणामुळे अंथरुणाला खिळून असेल किंवा तिचा मृत्यू झाला असेल, तर अशा पुरुष कर्मचाऱ्याला १८० दिवसांची 'बाल संगोपन रजा' (Child Care Leave) देखील मिळू शकते. ही रजा १८ वर्षाखालील पहिल्या दोन मुलांच्या संगोपनासाठी दिली जाते. Child Care Leave for Male Employees - Maharashtra Times. ६. अर्ज कसा करावा?
पितृत्व रजेसाठी आपल्या विभाग प्रमुखांकडे विहित नमुन्यात अर्ज करावा लागतो. अर्जासोबत पत्नीच्या प्रसूतीबाबतचे वैद्यकीय प्रमाणपत्र किंवा बाळाचा जन्म दाखला जोडणे आवश्यक असते.
निष्कर्ष:पितृत्व रजेमुळे वडील म्हणून पुरुष कर्मचाऱ्यांना आपल्या कुटुंबाला आधार देण्याची आणि बाळासोबत वेळ घालवण्याची संधी मिळते. महाराष्ट्र शासनाच्या या निर्णयाचा लाभ घेण्यासाठी नियमांची योग्य माहिती असणे आवश्यक आहे.
अधिकृत PDF डाऊनलोड करण्यासाठी आपण महाराष्ट्र शासनाच्या वित्त विभागाच्या संकेतस्थळावर जाऊ शकता.
आपल्याला विशिष्ट वर्ष किंवा विभागाचा (उदा. जिल्हा परिषद किंवा शिक्षण विभाग) GR शोधायचा आहे का?
Based on your request for a "solid paper" regarding the Maharashtra Government's Paternity Leave rules in Marathi, you are likely looking for the official Government Resolution (GR) or a summarized policy document in the Marathi language.
Since I cannot directly attach a downloadable PDF file, I have provided the official details and the translated content of the Government Resolution (GR) below. You can copy this text into a document, or use the provided link to download the official PDF from the government website.
मी अधिक अचूक आणि कागदपत्र-आधारित अहवाल तयार करण्यासाठी शासनाच्या अधिकृत मराठी PDF परिपत्रकांची शोधकरून त्यांचे संदर्भ व उद्धरण समाविष्ट करेन. आपण मला पुढीलपैकी एक निवडा:
कृपया पर्याय निवडा (1, 2 किंवा 3).
Maharashtra , while Central Government male employees are entitled to 15 days of paternity leave, the state government primarily provides a Childcare Leave (बालसंगोपन रजा)
for its male employees under specific, restrictive conditions.
Here is a story of how a typical state employee might navigate these rules. A New Chapter for Sameer Go to the Maharashtra Government GR Portal : https://gr
Sameer, a dedicated clerk in a government office in Pune, was overjoyed when his first child was born. Having heard about Central Government colleagues taking 15 days of paternity leave , he checked the official Maharashtra Civil Services (Leave) Rules The Search for the "Paternity Leave" GR
He searched for the "Paternity Leave GR" in Marathi, hoping for a simple 15-day benefit. However, he discovered that in Maharashtra, male employees are generally only eligible for a special 180-day Childcare Leave if they meet strict criteria: The Condition
: The leave is typically reserved for widowers, single fathers, or those whose wives are medically incapacitated (bedridden or mentally unstable) and unable to care for the child. : It applies to the first two children under the age of 18. : It can be taken in up to three spells per calendar year. Applying the Rules
Since Sameer’s wife was healthy, he realized he couldn't claim the specific 180-day childcare leave. Instead, like many of his peers, he utilized his Earned Leave (EL) Casual Leave (CL)
to spend those precious first weeks with his newborn. He kept a copy of the Maharashtra Civil Service (Leave) Rules, 1981 in Marathi
handy, noting that while the state's rules are stricter than the Central Government's, they do offer significant support for fathers in difficult family circumstances. Summary of Leave Entitlements Leave Type Eligibility for Men Paternity Leave
Generally not a standalone statutory right for all state men. Childcare Leave Widowers or those with incapacitated wives. Up to 180 days. Earned Leave All permanent employees. ~30 days accrued annually. specific GR numbers for child rearing leave to include in a formal application?
Leave Policy in Maharashtra: Holidays & Working Hours (2026)
महाराष्ट्र शासनाच्या कर्मचाऱ्यांसाठी पितृत्व रजा (Paternity Leave) संदर्भातील माहिती खालीलप्रमाणे आहे. राज्य शासनाने प्रामुख्याने महाराष्ट्र नागरी सेवा (रजा) नियम, १९८१ अंतर्गत रजांचे नियम स्पष्ट केले आहेत.
पितृत्व रजेचा मुख्य शासन निर्णय (GR)
महाराष्ट्र शासनाने पुरुष कर्मचाऱ्यांसाठी विशेष बालसंगोपन रजा (Special Childcare Leave) जाहीर केली आहे, जिला अनेकदा पितृत्व रजा म्हणूनही संबोधले जाते. विशेषतः १५ डिसेंबर २०१८ रोजी प्रसिद्ध झालेल्या शासन निर्णयानुसार पुरुष कर्मचाऱ्यांच्या रजा नियमात मोठे बदल करण्यात आले आहेत.
प्रमुख उद्देश: ज्या पुरुष कर्मचाऱ्यांच्या पत्नी गंभीर आजारपणामुळे किंवा मानसिक स्वास्थ्यामुळे मुलांचे संगोपन करण्यास असमर्थ आहेत, त्यांना ही रजा दिली जाते.
रजेचा कालावधी: जास्तीत जास्त १८० दिवस (एकूण सेवाकाळात). अटी व पात्रता:
ही रजा पहिल्या दोन अपत्यांसाठी (वय १८ वर्षांखालील) उपलब्ध आहे.
एका कॅलेंडर वर्षात जास्तीत जास्त ३ टप्प्यांत ही रजा घेता येते.
पत्नीचे निधन झाले असल्यास विधुर पुरुष कर्मचारीही या रजेचा लाभ घेऊ शकतात.
अधिकृत दस्तऐवज आणि PDF लिंक
तुम्ही अधिकृत सुधारित महाराष्ट्र नागरी सेवा (रजा) नियम, १९८१ (दिनांक २८ जानेवारी २०२५ पर्यंत सुधारित) वित्त विभागाच्या संकेतस्थळावरून डाउनलोड करू शकता:
अधिकृत मराठी प्रत (PDF): महाराष्ट्र नागरी सेवा (रजा) नियम, १९८१ - अद्ययावत.
शासकीय राजपत्र (२०२५ सुधारणा): महाराष्ट्र शासन राजपत्र - जानेवारी २०२५. महत्वाचे मुद्दे
हक्क म्हणून मागणी नाही: रजेचा निर्णय संबंधित प्राधिकरणाकडे असतो, कर्मचारी ती हक्क म्हणून मागू शकत नाहीत.
संयोजन: ही रजा पितृत्व रजेसारखी वापरली जाऊ शकते परंतु तिला विशेष बालसंगोपन रजा म्हणून ओळखले जाते.
परिविक्षाधीन कालावधी (Probation): परिविक्षाधीन कालावधीत असलेले कर्मचारी सहसा या रजेस पात्र नसतात, मात्र आपत्कालीन परिस्थितीत रजा मिळाल्यास त्यांचा प्रोबेशन काळ वाढवला जातो.
तुम्हाला एखाद्या विशिष्ट तारखेचा किंवा विशिष्ट विभागाचा (उदा. शिक्षण विभाग, पोलीस दल) शासन निर्णय हवा असल्यास तसे नमूद करा.
Leave Rules For State Government Employees (Types & Eligibility)
महाराष्ट्र नागरी सेवा (रजा) नियमांनुसार, महाराष्ट्र शासनाने पुरुष कर्मचाऱ्यांसाठी बालसंगोपन रजा (Child Rearing Leave) कृपया पर्याय निवडा (1
आणि विशिष्ट परिस्थितींमधील रजेच्या तरतुदी केल्या आहेत. यासंदर्भातील प्रमुख शासन निर्णय (GR) आणि रजा नियमावलीची माहिती खालीलप्रमाणे आहे: १. पितृत्व रजा (Paternity Leave) कालावधी:
केंद्रीय नागरी सेवांच्या धर्तीवर महाराष्ट्र शासनाने देखील पुरुष कर्मचाऱ्यांसाठी १५ दिवसांची
पितृत्व रजा मंजूर केली आहे. पात्रता:
ज्या पुरुष कर्मचाऱ्याला दोनपेक्षा कमी जिवंत मुले आहेत, तो ही रजा घेऊ शकतो. वापर:
ही रजा पत्नीच्या प्रसूतीच्या काळापासून (प्रसूतीपूर्वी १५ दिवस किंवा प्रसूतीनंतर ६ महिन्यांच्या आत) घेता येते.
२. बालसंगोपन रजा (Child Rearing Leave) - २०१८ चा शासन निर्णय
विशेष परिस्थितीत पुरुष कर्मचाऱ्यांसाठी १८० दिवसांच्या विशेष रजेची तरतूद करण्यात आली आहे: परिस्थिती:
जर पत्नी गंभीर आजारपणामुळे अंथरुणाला खिळून असेल (Bedridden) किंवा मानसिक आरोग्यामुळे मुलांची काळजी घेण्यास असमर्थ असेल, तर अशा वेळी पुरुष कर्मचाऱ्याला ही रजा मिळते. मर्यादा:
ही रजा पहिल्या दोन मुलांच्या संगोपनासाठी (मुलं १८ वर्षांची होईपर्यंत) वापरता येते. एका वर्षात जास्तीत जास्त तीन टप्प्यांत ही रजा घेता येते. जीआर दिनांक: १५ डिसेंबर २०१८.
३. महत्त्वाचे दुवे (PDF Download)
खालील अधिकृत संकेतस्थळांवरून तुम्ही या नियमावलीची मराठी प्रत डाउनलोड करू शकता:
महाराष्ट्र नागरी सेवा (रजा) नियम, १९८१ (सुधारित २०२५):
वित्त विभाग, महाराष्ट्र शासन
२०२५ ची नवीन अधिसूचना (Gazette):
महाराष्ट्र शासन राजपत्र
- यामध्ये रजा नियमातील ताज्या सुधारणांचा अंतर्भाव आहे. Maharashtra Government – Official Website महत्त्वाची टीप:
रजेचा हक्क म्हणून दावा करता येत नाही; ती मंजूर करण्याचे अधिकार सक्षम प्राधिकाऱ्याकडे असतात. WordPress.com
तुम्हाला विशिष्ट वर्षाचा शासन निर्णय (GR)
शोधायचा असल्यास, मी तुम्हाला जीआर क्रमांक किंवा विशिष्ट दिनांक शोधण्यात मदत करू का?
The Maharashtra state government does not have a standard "paternity leave" rule (such as the 15 days provided by the Central Government) applicable to all male employees . Instead, the state has issued specific Government Resolutions (GR) Child Care Leave (CCL)
to male employees under limited conditions, such as for widowers or those with incapacitated spouses. Maharashtra Times Key Maharashtra Government Resolutions (GR)
The rules regarding leave for male employees are primarily governed by the Maharashtra Civil Services (Leave) Rules, 1981 and subsequent amendments. वित्त विभाग Special Child Care Leave (2018 GR): Eligibility:
Male government employees whose wives are deceased (widowers) or are physically/mentally incapacitated and unable to care for children. (6 months) of paid leave during the entire service. Conditions:
Can be used for the first two children until they reach 18 years of age. It can be taken in a maximum of three spells per calendar year. Maharashtra Civil Services (Leave) (Amendment) Rules, 2025:
Recent notifications continue to update the 1981 rules, including provisions for leave for children born through surrogacy or for employees with disabled children. Summary of Leave Rules for Male Employees MAHARASHTRA CIVIL SERVICES RULES, 1981 - S3waas